Anladığım kadarıyla Lamba lu bu tasarlayan arkadaşlar aydınlatma ve elektronik konusunda çok bilgili olmayabiliyor. Bunun için kısa bir rehber oluşturmaya karar verdim. Çünkü bazı ürünler 220 volt, bazı ürünler soğutma istiyor, bazı ürünler akım, volt, watt hesabı gerektiriyor.
Öncelikle tasarım şekli olarak neler yapabilirsiniz onlardan bahsedelim.
1. Şerit ledler: 1-2 cm genişlik ve istediğiniz uzunlukta üretilebilen ürünlerdir. Bu zaten hemen hemen herkesin bildiği şey. Genel olarak bilinmeyen ise bunun çeşitleri.
a. katı pcb'ler: ilerde anlatacağım 12 volt, 24 volt gibi çeşitleri varken bir de driver ile çalışanları var. Bu tür katı pcb'ler genellikle ısı üretir. Bu yüzden aluminyum ekstruzyon profiller ile kullanılır. Bu yüzden bu tür uygulamalarda ısıyı göz önünde bulundurun. Çünkü muhtemelen o ekstruzyon profil yerine muhtemelen kendi bastığınız modeli kullanmak isteyeceksiniz.
b. esnek, kıvrılabilen şerit ledler: bu ürünlerin iç mekan üstü açık veya kapalı çeşitleri var. Fakat bu ürünlerde de yapılan en büyük hata sanki hiç ısının atılmasına gerek yokmuş gibi her yere arkasındaki yapıştırıcı ile yapıştırmak. Muhtemelen ürününüz fazla ısınmayıbinca oldu bu diyeceksiniz. Fakat bunun sebebi ısıyı atmadığı için soğuk. Bir diğer konu da bu ürünlerin esnek olması istediğiniz gibi kıvırabilirsiniz anlamına gelmiyor. Sonuçta elektronik devre bunlar. Lehim yerlerini çatlatıp soğuk lehime sebep olursunuz. Bir 3d harfin içine döşerken kıvrılma aşırı fazla ise 0.20 mm renksiz kablo ile kesim yerinden kesip aktarma yapın. Kıvırmaktan daha uzun ömürlü bir çözüm.
Bu esnek ledlerin bir de cob şerit led seçeneği var. İnternette muhakkak araştırın. ledler tek tek tane olarak görünmediği için dar alanlarda güzel bir çözüm. Fakat gerekirse ısı optimizasyonu gerekli.
c.neon kıvrılabilir ledler: Az önce ki şerit ledlerin üzeri silikon ile kaplanmış hali. Direkt ledlerin üzerinde kalın silikon tabakası olarak kullanılan olduğu gibi ışığı yandan verenler var. Tabela üzerinde kıvrılanlar bu grup.
Not1: Ledler az çekiyor diye 1 amper küçücük adaptör takıyorsunuz. Yapmayın. Bu işe girişmeden hatta 3d tasarımı bile yapım aşamasında gerekli adaptörün kaç amper olması gerektiğini hesaplayın. Aldığınız yere metrede kaç amper ya da kaç watt olduğunu, kaç cm'de bir kesildiğini mutlaka sorun. Çünkü neon tabela gibi bir şey yaparken led göz önündedir. diyelim 5 cm'de bir kesilen bir neon led koydunuz. ledin bittiği yer harfin bittiği yere denk gelmezse boşluk kalır. Büyük harflerde sorun olmaz o kadar ama çoğunuzun tablası 256 mm. yani ufak bir harf yapacaksınız muhtemelen. Biz normalde bunu tasarlatırken ledin biteceği yerin karşılığını kesip boşluk borakıyoruz. eksik kalan kısmı kesmek yerine fazlayı o boşluktan çıkarıp boşluksuz ürün elde ediyoruz. Tasarıma bağlı tabii ki böyle şeyler.
Not2: 12 volt-24 volt gibi voltajla çalışan bu ürünlerde döşediğiniz lede uygun adaptör bağlamanız gerekli. Aksi durumda adaptörünüzün gücü yetmez. Ya hiç çalışmaz ya da çalışır, ısınır, bozulur. Şansınız varsa hiç çalışmaması daha iyidir sağlam olduğunu biliyorsanız. Çünkü içinde opamo gibi bir karşılaştırıcı ile ölçüp fazla akım çektiğinde çıkışı kesiyordur.
Örneğin lediniz metrede 10 watt ise 24 volt ile çalışıyorsa 10/24 = 416 miliamper demektir. Akım x gerilim = watt. watt/volt = akım. mesela piyasadaki en küçük 1 amperlik adaptörü alıp bu 10 wattlık üründen 3 metre takamazsınız demek bunun anlamı. Aman bir esnek şerit led 5 metre makara ile gelir. Muhtemelen kesmeden adaptörü bağlayıp denemek isteyeceksiniz o da gücü yetmediği için ya çalışmayacak ya da sonlara doğru iyice ışığı düşecek, başları bile zayıf yanacak. Hallolur ama kafanız epey karışır böyle bir durumda.
Not 3 Geri besleme: Normalde sizin yapacağınız ufak tefek ürünlerde pek bu sorunu yaşamazsınız. Şerit ledlerde metre uzadıkça gerilimi düşümü olur ve sonlar daga sönük yanar. Sizin yaşayacağınız en olası problem rgb ledlerde olur. O da içinde çok sık led olduğu için. Sonlara doğru ışık renginin tonu değişir. Böyle olursa ledin bittiği yerden de aynı adaptörden paralel kablo alıp çıkışa da bağlayın. Böylece ton atmasını engellemiş olursunuz. Ama sediğim gibi gözünüz de korkmasın.mSizin baglayacağınız 1-2 metre ledde olmaz bu.
2. Rectangle ürünler: 5-10 cm gibi dikdörtgen şekilli kartlar: Bu kartların artık çoğu sabit voltaj yerine sabit akım yani driver ile çalışıyor. Ve muhtemelen ısınan ürünler. O yüzden ısısını muhakkak bilin. Gerekirse 350 miliamper driver yerine 300 miliamper driver ile akımı azaltın. Işık düşer ama ısı da düşer. Bu tür rectangle ürünlerin üzerine genellikle pleksi ya da tek katmanlık bir 3d fotoğraf koymak isteyeceksiz muhtemelen. Fakat ledlerin aralıkları fazla ve ışıklar birbirine karışacak derinliği bulanmazsa fotoğrafın üzerinde tek tek sayarsınız ledleri. Kasa yapıyorsanız kasa derinliğine dikkat edin.
3. circle/round/yuvarlak kartlar: rectangle ile aynı şeyler bunun için de var. Bu tür yuvarlak kartlar spotta çok olur. Aklınızdan 3d spot yapmak geçiyorsa öncelikle reflektör ya da lens ve yay kullanmanız gerekecek. yay 3d baskıya ne kadar dayanır soru işareti. reflektör/lens gibi şeyleri İstanbul, şişhane firmalarından bulursunuz kolay iş. Fakat kesinlikle ısıya dayanıklı bir flament ve ledin arkasında soğutucu, soğutucu ike kart arasında termal macun gerekli.
Makerworld gibi sitelerde dekoratif sarkıt ürünler çok görüyorum. Onun için zaten adam e27 duy ve ampül kullanıp geçiyor. Rozans yani tavandaki kablo bağlantısını gizleyen parçalar 3d printer ile basılırsa dayanır mı emin değilim. daha doğrusu bilgim yok. Bunu deneyeceğim ama. Kendiniz tasarım yapıyorsanız rozans kısmıyla da oynayarak birşeyler deneyebilirsiniz.
Adaptmr ile driver farkı: Adaptör, güç kaynağı adı altında satılan şeyler sabit voltaj, bildiğiz güç kaynaklarıdır. Bu güç kaynaklarında ürününüz kaç amper istiyor, güç kaynağınız kaç ampere kadar verrbiliyor buna dikkat etmeniz gerekli. Watt, amper x gerilim olduğu için watt ile hesap yapan çoktur fakat watt hesabı nadir de olsa sizi yanıltabilir bazen. Bu genelde çok ürün olup paralel bağlanan, rgb gibi üst limiti belli olan ama ortalaması belli olmayan ürünlerde çok başa gelir. watt olarak kurtardı zannedersiniz amper olarak kurtarmamıştır ama.
Driver: Ledler sabit voltaj ile yani 12, 24 gibi voltajlarla çalıştığında güç kaynağından ısındıkça fazla akım çekmek ister. Güç kaynağı da bunu vereceğim derken çok ısınır. Güç kaynağının da ömrü azalır, ledin de böyle olunca. Hele bir de dandik led, dandik güç kaynağı kullanıldıysa o sistem çok baş ağrıtır. Saygıdeğer bilim insanları da demişler ki ya bi akımı sınırlayalım. İşte led ısınsa bile driverlar fazla akım vermeyen güç kaynaklarıdır.
Standart güç kaynakları 12 volt 1 amper gibi değerlerle satılırken driverlar 350 miliamper 10-32 volt değerleriyle satılır. Yani güç kaynaklarında voltaj sabit, akım ise verebileceği en üst sınır belirtilerek satılır. Driverlarda ise akım sabittir. (piyasada kademeli değiştirilebilen driverlar var ama sonuçta yine ayarladığınız değerde sabittir) 300 miliamper, 330 ma, 350 ma, 500 ma, 550 ma, 700 ma, 750 ma, 900 ma, 1050 miliamper gibi standart akım değerli satılır ortalama. Hemen hemene yukardaki değerlerde bulursunuz hep. Fakat driverlarda voltaj sıfırdan başlayıp bir üst limite kadar değildir amper gibi. belli voltaj aralığı olur çoğunda. 10-32 volt, 30-72 volt gibi. bu yüzden bir driver alırken voltaj aralığını mutlaka bilmelisiniz. size lazım olan voltaj o aralık içinde olmalı. Driver kaç volt vereceğini kendisi ayarlayacaktır.
Driver ile ilgili bir diğer sorun da bağladığınız led ürünün iç direncine bakıp voltaj ayarlaması yaptığı için (tam olarak öyle değilde öyle bilin) sabit voltajdaki gibi 12 volta anahtar takarak ürününüzü açıp kapatamıyorsunuz. Böyle yaparsanız aniden yüksek voltaj verip sonradan normale dönüyor çoğunlukla. Bu yüzden anahtarınızı driver'a gelen 220 volta takarak kullanıyorsunuz. Bu da kimi ürünlerde anahtarın üzerinde olmamasına sebebiyet veriyor. Özellikle güç kaynağı dışarda olsun istiyorsanız. Ki zaten 3d printerda ürerilen hemen hiçbir üründe adaptörü içinde olmuyor gördüğüm kadarıyla. anca e27 led ampülün kendi içinde driver'ı. o da zaten kompakt bir ürün. Yani demek istediğim ben buraya led ve driver koyaeım dersiniz ama işler hiç de beklediğiz gibi gitmeyebilir.
Aydınlatma konusu deniz derya bir konu, CRI, ürünün yatay dikey açısı, darbe dayanımı, ip koruması vb. bir sürü şey var lakin bu konulara girmek gereksiz. Umarım okganlar için bir nebze kafa karışıklığını gidermişimdir.
